قسطنطنيه و تسلط دولت عثمانى بر بالكان و درياى سياه و سواحل شرقى مديترانه شد و اين‌ها همه از آذربايجان شروع گرديد . از گفتهء ابن اثير برمىآيد كه پيش از آمدن سلجوقيان اميران تركمان در آذربايجان ساكن بودند . اينان خود بايستى از سلجوقيان باشند كه احتمالا در نخستين سفر جنگى طغرل به آذربايجان به اين سرزمين آمده و در آنجا سكنى گزيده بودند . انتساب اين تركمانان به غزان درست نمىنمايد ، زيرا اوّلا به گفته ابن اثير غزان پس از تاخت‌وتازها و قتل و غارتها سرانجام شكست يافته و از ميدان بيرون رفته بودند ، ثانيا غزان در آن زمان هنوز اسلام نياورده بودند . درحالىكه امراى تركمان ساكن در آذربايجان با روميان « جهاد » مىكردند . پس اينان بايستى از سلجوقيانى باشند كه در نخستين حملهء طغرل به آذربايجان در آنجا ساكن شده بودند و در زير پوشش جهاد و غزا ( جنگ با كفّار ) در طلب چراگاه و زمينهاى بيشتر به « آناطولى » و ارمنستان و گرجستان حمله مىكردند . عمل اين امراى تركمان جزئى از عمليات « حركت به‌سوى غرب » و تصرف آسياى صغير بود كه با آمدن آلب‌ارسلان به آذربايجان و پيوستن اين امرا به دو شتابى بيشتر يافت . بنابراين كوچ و سكونت اين امرا در آذربايجان ، مخصوصا در اطراف مرند و آذربايجان غربى ، كه سرپل و مبدأ حمله به دولت بيزانس بود نخستين سكونت تركمانان در آذربايجان است كه سرانجام منجر به تغيير زبان قديم محلى آذربايجان به زبان تركى شد . زبان كنونى مردم آذربايجان كه زبان تركى آذربايجانى است از لحاظ زبان‌شناسى با زبانها و لهجه‌هاى اقوام غز و تركمانان سلجوقى قرابت دارد و تاريخ نشان نمىدهد كه « اقوام غز » پيش از آن و در قرنهاى پيش از قرن 5 ق / 11 م به آذربايجان حمله كرده و در آنجا سكونت كرده باشند . آلب‌ارسلان در سال 456 ق / 1064 م از ارس گذشت و عده‌اى از بلاد گرجستان و ارمنستان و از جمله شهر مهم آنى را به تصرف خود درآورد و سرانجام در سال 463 ق / 1071 م به تفصيلى كه در كتب تاريخ مذكور است در جنگى بزرگ امپراتور بيزانس را در ملازگرد شكست داد و اين شهر را فتح كرد . با تصرف قسمتهايى از ارمنستان و گرجستان تسلط سلجوقيان بر سرتاسر آذربايجان مسلم گرديد و از اين تاريخ به بعد آذربايجان به دست امراى ترك اداره شد تا آنكه دولت صفوى در آغاز قرن 10 ق / 16 م بر سرتاسر ايران و از جمله آذربايجان مسلط گرديد .